کاربرد آزمایشگاه در جراحت‌های چشمی

تعریف جراحت‌های چشمی  (Ocular Injuries / Ocular Trauma)

جراحت‌های چشمی به هر نوع آسیب فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیک گفته می‌شود که در اثر عوامل خارجی یا داخلی به ساختارهای مختلف چشم و ضمائم آن (پلک‌ها، ملتحمه، قرنیه، صلبیه، عدسی، شبکیه، عصب بینایی) وارد شده و می‌تواند باعث اختلال موقت یا دائمی در بینایی شود.
بعبارتی هرگونه اختلال حاد در یکپارچگی آناتومیک یا عملکرد فیزیولوژیک چشم که در اثر تروما ایجاد شده و شدت آن از آسیب‌های سطحی تا صدمات تهدیدکننده بینایی یا حیات متغیر است.

1️⃣ تشخیص عفونت‌های چشمی ناشی از تروما

جراحت چشم می‌تواند باعث ورود میکروارگانیسم‌ها به ساختارهای چشمی شود که در موارد شدید به اندوفتالمیت(Endophthalmitis)  منجر می‌شود.

🔬 نمونه‌های قابل بررسی که به آزمایشگاه ارسال می شود شامل:

• ترشحات ملتحمه
• مایع زجاجیه  (Vitreous fluid)
• مایع زلالیه  (Aqueous humor)
• سواب زخم یا جسم خارجی

آزمایش‌ها

• رنگ‌آمیزی گرم
• کشت باکتریایی
• کشت قارچی
• PCR  برای پاتوژن‌های خاص
• آنتی‌بیوگرام (تعیین حساسیت دارویی)

اهمیت:

• انتخاب دقیق آنتی‌بیوتیک
• تشخیص سریع عفونت‌های تهدیدکننده بینایی

2️⃣ ارزیابی وضعیت التهابی و پاسخ ایمنی

آسیب چشمی معمولاً با التهاب شدید همراه است.

آزمایش‌های مفید

• CBC  و شمارش لکوسیت‌ها
• CRP
• ESR
• پروکلسیتونین (در شک به عفونت سیستمیک)
• در صورت لزوم بررسی سایتوکاین ها (IL-6, TNF-α)

👉 کاربرد:

• افتراق التهاب استریل از عفونت
• پایش پاسخ درمان

3️⃣ بررسی بیماری‌های زمینه‌ای مؤثر بر ترمیم زخم

برخی بیماری‌ها مثل دیابت ، بیماریهای کلیوی، کبدی و ... روند بهبود زخم چشمی را مختل می‌کنند.
آزمایش‌ها
• قند خون و HbA1c (دیابت)
• تست‌های عملکرد کلیه و کبد
• سطح آلبومین و پروتئین‌ها (وضعیت تغذیه‌ای) و انجام الکتروفورز پروتئین های سرمی
• بررسی اختلالات ایمنی: نقص ایمنی باعث افزایش عفونت‌های چشمی و تأخیر در ترمیم زخم می‌شود.

این بررسی ها شامل اندازه گیری :

o سطح ایمونوگلوبولین‌ها (( IgG, IgA, IgM, IgE
o بررسی سیستم کمپلمان (C3, C4, CH50)
• بررسی بیماریهای خود ایمنی مرتبط با آسیب های چشمی: برخی بیماری‌های خودایمنی باعث التهاب مزمن و اختلال در ترمیم بافت چشمی می‌شوند.
آزمایش ها لازم در این زمینه (با توجه به توصیه چشم پزشک و یا یک متخصص داخلی این تست ها باید درخواست شود):
- ANA
-Anti-dsDNA

- ENA panel
- RF
- Anti-CCP
- ANCA
- HLA-B27

👉 بیماری‌های مرتبط:

- لوپوس
- آرتریت روماتوئید
- واسکولیت ها
- اسپوندیلو آرتروپاتی ها
- بیماری بهجت

بررسی عملکرد سلول‌های ایمنی

در برخی بیماران، نقص عملکردی سلول‌های ایمنی باعث ترمیم ضعیف زخم می‌شود.
آزمایش‌ها
• تست عملکرد نوتروفیل‌ها
o Nitroblue tetrazolium test (NBT)
o Dihydrorhodamine test (DHR)
• فلوسایتومتری لنفوسیت‌ها
o CD4
o CD8
o NK cells
o B cells

👉 اهمیت:

• پیش‌بینی روند ترمیم
• اصلاح عوامل خطر

4️⃣ بررسی اختلالات انعقادی و خونریزی چشمی

در جراحت‌های چشمی، خونریزی داخل چشم مثل هایفما شایع است.
تست‌های انعقادی
• PT
• PTT
• INR
• شمارش پلاکت
• بررسی بیماری‌های انعقادی ارثی در موارد خاص

👉 کاربرد:

• ارزیابی خطر خونریزی
• آمادگی برای جراحی چشم

5️⃣ شناسایی اجسام خارجی چشمی (Intraocular Foreign Body)

گاهی آزمایشگاه در کنار تصویربرداری نقش کمکی دارد.
موارد قابل بررسی

• آنالیز شیمیایی جسم خارجی
• تعیین فلزات سنگین (در آسیب با اجسام فلزی)
• بررسی مسمومیت فلزی مانند:
o سیدروز (آهن)
o کالکوز (مس)

6️⃣ بررسی سمیت مواد شیمیایی

در سوختگی‌های شیمیایی چشم:
آزمایش‌های مهم
• اندازه‌گیری pH ترشحات چشمی
• بررسی الکترولیت‌ها
• ارزیابی آسیب سیستمیک در تماس با مواد سمی

7️⃣ پایش عوارض سیستمیک ناشی از تروما

در آسیب‌های شدید چشم که همراه تروماهای وسیع است:
• بررسی گازهای خون
• الکترولیت‌ها
• تست‌های عملکرد ارگان‌ها
• مارکرهای آسیب بافتی (مثل LDH که یک شاخص غیر اختصاصی آسیب سلولی)

 

نقش آزمایشگاه در پایش درمان

• ارزیابی پاسخ به آنتی‌بیوتیک
• بررسی عوارض دارویی
• پایش عفونت‌های مقاوم
بررسی عفونت‌های ویروسی تضعیف‌کننده سیستم ایمنی
برخی عفونت‌ها باعث تأخیر ترمیم زخم چشمی می‌شوند.

آزمایش‌ها

• HIV Ab/Ag
• HBV
•HCV

• CMV و HSV در موارد خاص

 

ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای مرتبط با ایمنی

کمبود برخی ریزمغذی‌ها باعث اختلال ایمنی و تأخیر ترمیم می‌شود.

آزمایش‌ها

• ویتامین A
• ویتامین D
• روی (Zinc)
• آلبومین سرم
• فریتین

اهمیت بالینی این بررسی‌ها

آزمایشگاه در جراحت‌های چشمی نقش کلیدی در موارد زیر دارد:
✅ علت تأخیر در ترمیم آسیب چشمی مشخص شود
✅ خطر عفونت پیش‌بینی شود
✅ شدت التهاب ارزیابی گردد
✅ در شناسایی اجسام خارجی کمک می کند
✅ در ارزیابی بیماری‌های زمینه‌ای کمک می کند
✅ بیماری‌های خودایمنی تشخیص داده شود
✅ درمان هدفمند انتخاب شود