معرفی آزمایش‌های هورمونی زنان و زمان انجام آن

آزمایش‌های هورمونی زنان برای ارزیابی عملکرد سیستم تناسلی، سلامت غدد درون‌ریز، بررسی علل نازایی، نامنظمی قاعدگی، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، یائسگی و سایر مشکلات مرتبط انجام می‌شود.

در ادامه، به معرفی مهم‌ترین آزمایش‌های هورمونی زنان و زمان مناسب انجام آن‌ها می‌پردازیم.

انواع آزمایش‌های هورمونی زنان



1. هورمون‌های تخمدانی (جنسی)

الف) استرادیول  (E2)

• کاربرد: بررسی عملکرد تخمدان، ارزیابی یائسگی، پیگیری درمان‌های ناباروری

• زمان انجام: روز دوم تا پنجم سیکل قاعدگی (بهترین زمان روز سوم در زنان 42 ساله و به پایین و روز دوم در زنان 43 سال به بالا)


• تفسیر:

o مقادیر پایین: یائسگی، نارسایی تخمدان، مشکلات هیپوفیز

o مقادیر بالا: سندرم تخمدان پلی‌کیستیک  (PCOS)، تومورهای تخمدان

ب) پروژسترون (Progesterone)

• کاربرد: بررسی تخمک‌گذاری، بررسی سلامت بارداری، تشخیص کمبود فاز لوتئال
  
  
• زمان انجام:روز ۲۱تا ۲۳ سیکل قاعدگی (۷ روز پس از تخمک‌گذاری)

• تفسیر:
  
  
• مقادیر پایین: عدم تخمک‌گذاری، نارسایی فاز لوتئال
  
  
• مقادیر بالا: بارداری، کیست لوتئال، مشکلات غدد فوق کلیه

ج) تستوسترون  (Testosterone)

• کاربرد: بررسی هیرسوتیسم (پر مویی)، آکنه شدید، ناباروری، PCOS
  
  
• زمان انجام: در هر روزی از سیکل قاعدگی

• تفسیر:
  
  
• مقادیر بالا: PCOS تومورهای تخمدان یا غدد فوق کلیه
  
  
• مقادیر پایین:  نارسایی تخمدان

2. هورمون‌های تنظیم‌کننده تخمدان (محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-تخمدان)

الف) هورمون محرک فولیکولی (FSH)

• کاربرد:  ارزیابی ذخیره تخمدانی، بررسی نارسایی زودرس تخمدان، تشخیص یائسگی
  
  
• زمان انجام : روز دوم تا پنجم سیکل قاعدگی (بهترین زمان روز سوم در زنان 42 ساله و به پایین و روز دوم در زنان 43 سال به بالا)

• تفسیر:
  
  
• مقادیر بالا: نارسایی تخمدان، یائسگی، سندرم ترنر
  
  
• مقادیر پایین: مشکلات هیپوفیزی یا هیپوتالاموسی

ب) هورمون لوتئینی (LH)

• کاربرد:   بررسی تخمک‌گذاری، تشخیص PCOS

• زمان انجام:   روز دوم تا پنجم سیکل قاعدگی (بهترین زمان روز سوم در زنان 42 ساله و به پایین و روز دوم در زنان 43 سال به بالا)

• تفسیر:

o مقادیر بالا: PCOS  (نسبت LH  به  FSH بیشتر از  ۲)، یائسگی

o مقادیر پایین: نارسایی هیپوفیز

ج) پرولاکتین (PRL)

• کاربرد:   بررسی ترشح شیر غیرطبیعی، نامنظمی قاعدگی، ناباروری

• زمان انجام:  در هر روزی از سیکل، اما صبح و در حالت ناشتا

• تفسیر:

o مقادیر بالا: پرولاکتینوما، استرس، PCOS، کم‌کاری تیروئید

o مقادیر پایین: نادر است و معمولاً اهمیت بالینی ندارد

3. هورمون‌های تیروئیدی

الف) TSH (هورمون محرک تیروئید)

• کاربرد: بررسی عملکرد تیروئید (کم‌کاری یا پرکاری)

• زمان انجام: در هر روزی از سیکل، ناشتا توصیه می‌شود.

• تفسیر:

o مقادیر بالا: کم‌کاری تیروئید

o مقادیر پایین: پرکاری تیروئید

ب) T3 و  T4

• کاربرد: بررسی عملکرد تیروئید (کم‌کاری یا پرکاری)
  
  
• زمان انجام: در هر روزی از سیکل، ناشتا توصیه می‌شود.
  
  
• تفسیر:
  
  
• مقادیر بالا: کم‌کاری تیروئید
  
  
• مقادیر پایین: پرکاری تیروئید

4. سایر هورمون‌های مرتبط

الف) آنتی مولرین هورمون  (AMH)

• کاربرد:  بررسی ذخیره تخمدانی، پیش‌بینی پاسخ به درمان‌های ناباروری
  
  
• زمان انجام:در هر روزی از سیکل قاعدگی ولی بهتر است همان روز دوم و یا سوم سیکل قاعدگی به همراه سایر هورمونهای بررسی عملکرد تخمدان استفاده شود.
  
  
• تفسیر:
  
  
• مقادیر بالا  PCOS
  
  
• مقادیر پایین: کاهش ذخیره تخمدانی، یائسگی زودرس

ب) DHEA-S (دهیدرواپی‌آندروسترون سولفات)

• کاربرد:  بررسی تولید آندروژن توسط غدد فوق کلیه، علت پرمویی و آکنه شدید
  
  
• زمان انجام:  در هر روزی از سیکل
  
  
• تفسیر:
  
  
• مقادیر بالا: تومورهای فوق کلیه، هایپرپلازی مادرزادی آدرنال

نتیجه‌گیری

• بهترین زمان انجام آزمایش‌های هورمونی بسته به نوع آزمایش متفاوت است.
  
  
• آزمایش‌های FSH، LH، و استرادیول باید در روزهای ۲تا ۵ سیکل انجام شوند.
  
  
• پروژسترون در روز ۲۱تا ۲۳ سیکل بررسی می‌شود.
  
  
• آزمایش‌هایی مانند پرولاکتین، TSH، تستوسترون و AMH در هر روزی از سیکل قابل انجام هستند.