سرطان تخمدان چیست؟ علائم و آزمایش‌های تشخیصی

سرطان تخمدان نوعی سرطان است که در تخمدان‌ها شروع می‌شود، اندام‌هایی که بخشی از دستگاه تولیدمثل زنان هستند و مسئول تولید تخمک‌ها و هورمون‌های زنانه مثل استروژن و پروژسترون می‌باشند.

این نوع سرطان می‌تواد به دلیل تشخیص دشوار و تأخیر در کشف علائم، یکی از چالش‌برانگیزترین سرطان‌ها برای درمان باشد.

انواع سرطان‌های تخمدان

سرطان‌های تخمدان به چندین نوع مختلف تقسیم می‌شوند، که هر کدام ویژگی‌ها، علائم و روش‌های درمانی متفاوتی دارند.

در زیر به انواع اصلی سرطان‌های تخمدان اشاره می‌شود:

سرطان‌های اپیتلیالی تخمدان

این نوع سرطان‌ها از سلول‌های سطحی تخمدان‌ها (سلول‌های اپیتلیال) شروع می‌شوند و شایع‌ترین نوع سرطان تخمدان (بیش از 90%) هستند.

انواع زیر در این دسته قرار می‌گیرند:

• کارسینوم تخمدان: شایع‌ترین نوع سرطان تخمدان که خود به چندین زیرگروه تقسیم می‌شود:
  
  
  
• کارسینوم سروز (Serous Carcinoma): شایع‌ترین نوع، که می‌تواند به صورت خوش‌خیم یا بدخیم باشد.
  
  
• کارسینوم موسینوز(Mucinous Carcinoma): نوعی دیگر که در اغلب موارد بدخیم است.
  
  
• کارسینوم آندومتروئید Endometrioid Carcinoma)):  معمولاً با اندومتریوز مرتبط است.
  
  
• کارسینوم سلوهال پاک Clear Cell Carcinoma)):  این نوع کمتر شایع است و به طور کلی پیش‌آگهی کمتری دارد و در بیمارانی که اندومتریوز دارند بیشتر دیده می شود.
  
  
• کارسینوم سلولهای کوچک (Small Cell Carcinoma): نوعی نادر و بسیار بدخیم از سرطان تخمدان که به طور عمده در زنان جوان‌تر رخ می‌دهد و نیاز به تشخیص و درمان فوری دارد.
  
  
  
  

سرطان‌ سلولهای زایشی تخمدان

این نوع سرطان‌ها از سلول‌های زایشی (سلول‌های تولیدکننده تخمک) شروع می‌شوند و معمولاً در زنان جوان‌تر (سنین 15 تا 30 سال) رخ می‌دهند.

این سرطان‌ها می‌توانند به انواع زیر تقسیم شوند:

• تومورهای دیس ژرمی  (Dysgerminoma): دیسژرمی‌ما معمولاً بدخیم است، اما پاسخ خوبی به شیمی‌درمانی دارد.
  
  
• تومورهای تراتوما: می‌توانند خوش‌خیم (Mature Teratoma) یا بدخیم  (Immature Teratoma) باشند.
  
  
• تومورهای کیسه زرده :(Yolk Sac Tumors)  این نوع تومور به عنوان تومور زرده تخمدان نیز شناخته می‌شود و معمولاً در کودکان و نوجوانان ایجاد می‌شود.
  

سرعت رشد بالایی داشته و معمولاً بدخیم هستند.

• کوریوکارسیونما (Choriocarcinoma): این نوع سرطان به تومورهای زایشی مربوط می‌شود و معمولاً با افزایش سطح هورمون‌های بارداری (hCG) همراه است.
  
  بشدت بدخیم بوده و نیاز به درمان فوری دارند.
  
  
  
• تومورهای مختلط (Mixed Germ Cell Tumors): این تومورها ممکن است شامل ترکیبی از تراتوما، دیسژرمی‌ما و دیگر انواع باشند و می‌توانند پیچیدگی‌های درمانی خاصی ایجاد کنند.
  
  
  
• تومورهای سیتوپلاسمی با سلولهای زایشی (Germ Cell Tumor with Cytoplasmic Differentiation): این نوع تومور به گروهی از تومورهای زایشی اطلاق می‌شود که دارای تمایز خاصی هستند و ممکن است در آزمایش‌های بافت‌شناسی و شیمی‌درمانی پاسخ متفاوتی نشان دهند.
  
  
  
  

سرطان‌های استروما طناب جنسی

این نوع سرطان‌ها از بافت‌های حمایتی تخمدان (بافت استروما) نشأت می‌گیرند.

آنها به طور کلی نادرتر از سرطان‌های اپیتلیالی هستند و می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• تومورهای استروما تخمدانی: معمولاً مربوط به تولید هورمون‌های استروئیدی هستند و می‌توانند بر چرخه قاعدگی و باروری تأثیر بگذارند.
  
  
• تومورهای کارینوما استروما: این نوع شامل سرطان‌های هورمونی است که معمولاً با افزایش سطح هورمون‌های جنسی همراه هستند.
  
  
  
  

سرطان‌های ثانویه (متاستاتیک)

این نوع سرطان‌ها به تخمدان‌ها از سایر نقاط بدن گسترش می‌یابند.

مثلاً:

• سرطان سینه: می‌تواند به تخمدان‌ها گسترش یابد.
  
  
• سرطان روده بزرگ: نیز ممکن است به تخمدان‌ها سرایت کند.
  
  
  
  

سرطان‌های نادر

برخی انواع نادر دیگر نیز وجود دارند که به سختی تشخیص داده می‌شوند و شامل انواع خاصی از تومورها و نئوپلاسم‌ها می‌شوند.

علائم سرطان تخمدان

علائم اولیه سرطان تخمدان معمولاً مبهم و شبیه به علائم مشکلات غیرسرطانی هستند، که ممکن است باعث تأخیر در تشخیص شوند.

برخی از علائم شامل:

• تورم یا افزایش سایز شکم.
  
  
• درد شکم یا لگن.
  
  
• احساس سیری سریع هنگام غذا خوردن.
  
  
• کاهش یا افزایش وزن ناگهانی.
  
  
• تکرر یا نیاز فوری به دفع ادرار.
  
  
• تغییرات در عادت‌های روده، مانند یبوست.
  
  
• خستگی مفرط.
  
  
• درد در ناحیه کمر یا پاها
  
  
• ناباروری ممکن است از علائم دیرهنگام باشد.
  
  
  
  

عوامل خطر سرطان تخمدان

1. عوامل ژنتیکی

• جهش‌های ژنی ارثی:  جهش در ژن‌های BRCA1  و BRCA2  می‌تواند خطر ابتلا به سرطان تخمدان و سینه را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
  
  همچنین سندرم‌هایی مانند سندرم لینچ (Lynch syndrome) که یک سری موتاسیون در ژن های ترمیم DNA دیده می شود،  نیز می‌توانند خطر ابتلا را بالا ببرند.
  
  
  
• سابقه خانوادگی: داشتن بستگان درجه یک (مادر، خواهر یا دختر) که به سرطان تخمدان یا سرطان سینه مبتلا بوده‌اند، می‌تواند نشان‌دهنده وجود یک زمینه ژنتیکی خطرناک باشد
  
  
  

2.  سن

• افزایش سن یکی از عوامل خطر اصلی است.
  
  بیشتر موارد سرطان تخمدان در زنانی بالای 50 سال و اغلب پس از یائسگی دیده می‌شود.
  
  
  
  

3. تاریخچه بارداری و باروری

• زنانی که هرگز باردار نشده‌اند یا بارداری‌های کمتری داشته‌اند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
  
  این ممکن است به دلیل تعداد دفعات تخمک‌گذاری باشد، زیرا اعتقاد بر این است که تخمک‌گذاری مکرر می‌تواند خطر آسیب سلولی و در نتیجه سرطان را افزایش دهد.
  
  
  
  

4. هورمون‌ها و درمان‌های هورمونی

• استفاده از درمان‌های جایگزین هورمونی(HRT) بعد از یائسگی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش دهد، به ویژه اگر این درمان به مدت طولانی استفاده شود.
  
  
• مصرف قرص‌های ضدبارداری خوراکی به طور کلی خطر سرطان تخمدان را کاهش می‌دهد، به دلیل کاهش تعداد تخمک‌گذاری‌ها در طول زندگی.
  
  
  

5. سابقه بیماری‌های دیگر

• اندومتریوز:  زنانی که به اندومتریوز مبتلا هستند، خطر بیشتری برای ابتلا به نوع خاصی از سرطان تخمدان دارند.
  
  
• بیماری‌های التهابی مزمن لگن نیز ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان مرتبط باشند.
  
  
  

6. عوامل محیطی و سبک زندگی

• چاقی و اضافه وزن:  زنانی که شاخص توده بدنی (BMI) بالایی دارند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان تخمدان هستند.
  
  
• رژیم غذایی و عادات غذایی : برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف زیاد چربی‌های اشباع شده ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهد، اما این رابطه هنوز به طور قطعی ثابت نشده است.
  
  
• مصرف الکل و دخانیات: به طور کلی مصرف سیگار بیشتر با سرطان‌های دیگر ارتباط دارد، اما مصرف دخانیات ممکن است خطر برخی انواع سرطان تخمدان را افزایش دهد.
  
  
  

7. سابقه درمان‌های باروری

• برخی از درمان‌های ناباروری، به ویژه استفاده طولانی‌مدت از داروهای تحریک تخمک‌گذاری، ممکن است خطر ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش دهند، اگرچه تحقیقات در این زمینه متناقض است.
  
  
  
  

8. عوامل دیگر

• عفونت‌های ویروسی: تحقیقات در حال بررسی ارتباط احتمالی بین برخی عفونت‌های ویروسی و سرطان تخمدان هستند، اما هنوز شواهد قطعی در این باره وجود ندارد.
  
  
  
  
  

آزمایش‌های تشخیص سرطان تخمدان

تشخیص سرطان تخمدان نیاز به ترکیبی از ارزیابی‌های بالینی و آزمایش‌های تخصصی دارد:

1. معاینه لگنی: معاینه توسط پزشک برای بررسی وجود توده یا غیرطبیعی بودن تخمدان‌ها.
   
   در این مرحله، علائم و نشانه‌هایی مانند درد شکم، نفخ و تغییرات در عادات ادراری و قاعدگی مورد بررسی قرار می‌گیرد.
   
   
   
   
2.  آزمایش‌های تصویربرداری:
   
   
   

-        اولتراسونوگرافی (سونوگرافی): این روش از امواج صوتی برای ایجاد تصاویری از تخمدان‌ها و دیگر اندام‌های داخلی استفاده می‌کند.

سونوگرافی می‌تواند وجود توده‌های غیرطبیعی در تخمدان‌ها را شناسایی کند.

-        تصویربرداری با اشعه ایکس(CT Scan): این آزمایش می‌تواند برای شناسایی تومورهای بزرگ‌تر یا بررسی گسترش سرطان به نواحی دیگر بدن انجام شود.

-        تصویربرداری با تشدید مغناطیسی(MRI): MRI برای ارزیابی دقیق‌تر بافت‌های نرم و شناسایی ویژگی‌های تومور مفید است.

1. آزمایش خون  :CA-125
   
   
   

-        این آزمایش برای اندازه‌گیری سطح پروتئینی به نام CA-125 انجام می‌شود که ممکن است در برخی بیماران مبتلا به سرطان تخمدان بالا باشد.

این آزمایش دقیق نیست و برای تشخیص نهایی به تنهایی کافی نیست، اما می‌تواند به عنوان بخشی از ارزیابی کلی کمک‌کننده باشد.

-        آزمایش‌های دیگر: در برخی موارد، پزشک ممکن است سایر نشانگرهای توموری مانند AFP (آلفا-فیتوپروتئین) یا hCG (هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی) را بررسی کند.

-        بیوپسی: اگر توده مشکوکی شناسایی شود، ممکن است بیوپسی برای بررسی بافت تحت میکروسکوپ انجام شود.

این کار می‌تواند از طریق جراحی یا روش‌های غیرتهاجمی‌تر انجام شود.

1. تست های ژنتیکی: برای تشخیص جهش‌های مرتبط با سرطان تخمدان به کار می‌روند. زنانی که سابقه خانوادگی سرطان تخمدان یا سینه دارند، می‌توانند تحت آزمایش‌های ژنتیکی قرار بگیرند تا ریسک خود را ارزیابی کنند.
   
   
2. مشاوره ژنتیک: برای افرادی که سابقه خانوادگی سرطان دارند، مشاوره با متخصص ژنتیک می‌تواند به آنها کمک کند تا بفهمند آیا تست ژنتیکی لازم است و نتایج آن چه تأثیری بر برنامه پیشگیری و درمان خواهد داشت.
   
   
3. تصویربرداری پزشکی: شامل CT اسکن، MRI، و PET اسکن برای ارزیابی دقیق‌تر نواحی مشکوک و بررسی گسترش سرطان.
   
   
   
   

مرحله‌بندی سرطان تخمدان

پس از تشخیص سرطان تخمدان، مرحله‌بندی سرطان انجام می‌شود تا تعیین شود که سرطان به چه اندازه گسترش یافته است.

این شامل ارزیابی اینکه آیا سرطان فقط در تخمدان‌ها است یا به سایر نقاط بدن گسترش یافته، می‌باشد.

مرحله‌بندی می‌تواند به پزشک کمک کند تا بهترین برنامه درمانی را تعیین کند.

استراتژی‌های پیشگیری از سرطان تخمدان

پیشگیری از سرطان تخمدان به ویژه برای زنانی که در معرض خطر بالایی قرار دارند، می‌تواند بسیار مهم باشد.

در زیر به برخی از استراتژی‌های پیشگیری در سرطان تخمدان اشاره می‌شود:

1. مشاوره و آزمایش‌های ژنتیکی

• شناسایی افراد با خطر بالا: زنان با سابقه خانوادگی سرطان تخمدان یا سینه، به ویژه کسانی که جهش‌های ژنی BRCA1 و BRCA2 دارند، می‌توانند از مشاوره ژنتیک و آزمایش‌های ژنتیکی بهره‌مند شوند.
  
  
• تست‌های غربالگری: در صورت شناسایی جهش‌های ژنتیکی، می‌توان از غربالگری‌های منظم مانند سونوگرافی ترانس‌واژینال و آزمایش خون CA-125 برای شناسایی زودهنگام سرطان استفاده کرد.
  
  
  

2. تدابیر جراحی

• پروفیلاکتیک اوفورکتومی (برداشتن تخمدان‌ها): برای زنانی که در معرض خطر بالای سرطان تخمدان قرار دارند، می‌توان گزینه‌های جراحی مانند برداشتن تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ را بررسی کرد.
  
  این اقدام معمولاً پس از یائسگی یا زمانی که زن قصد بارداری ندارد، توصیه می‌شود.
  
  
  
• حذف رحم (هیسترکتومی): در موارد خاص، ممکن است به همراه اوفورکتومی، هیسترکتومی نیز پیشنهاد شود.
  
  
  
  

3. استفاده از روش‌های کنترل بارداری

• قرص‌های ضدبارداری: استفاده از قرص‌های ضدبارداری خوراکی به مدت حداقل 5 سال می‌تواند خطر ابتلا به سرطان تخمدان را کاهش دهد.
  
  این احتمال به ویژه در زنانی که سابقه خانوادگی ندارند، بیشتر است.
  
  
  
  

4.  تغییرات در سبک زندگی

• رژیم غذایی سالم: مصرف میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل و کاهش مصرف چربی‌های اشباع شده می‌تواند به حفظ سلامت عمومی و کاهش خطر ابتلا به سرطان کمک کند.
  
  
• ورزش منظم: فعالیت بدنی منظم به حفظ وزن مناسب و کاهش خطر ابتلا به سرطان‌های مختلف کمک می‌کند.
  
  
• حفظ وزن سالم: کنترل وزن و جلوگیری از چاقی یکی از عوامل کلیدی در کاهش خطر ابتلا به سرطان تخمدان است.
  
  
  

5. توجه به سابقه بیماری‌ها

• مدیریت بیماری‌های مزمن:  زنان مبتلا به اندومتریوز یا بیماری‌های التهابی لگن باید تحت نظارت پزشکی قرار بگیرند و در صورت نیاز، درمان‌های مناسب دریافت کنند.
  
  
  
  

6.    پیشگیری از عفونت‌ها

• پیشگیری از عفونت‌های مقاربتی: عفونت‌های مقاربتی ممکن است با افزایش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها مرتبط باشند.
  
  استفاده از روش‌های جلوگیری از بارداری و توجه به سلامت جنسی می‌تواند مفید باشد.
  
  
  
  

7. غربالگری منظم

• معاینات دوره‌ای: انجام معاینات پزشکی منظم، شامل معاینات لگنی و غربالگری برای سرطان‌های مرتبط، به ویژه برای زنانی با سابقه خانوادگی و خطر بالا، بسیار مهم است.
  
  
  
  

8.  آموزش و آگاهی

• آموزش عمومی: افزایش آگاهی درباره علائم و عوامل خطر سرطان تخمدان می‌تواند در تشخیص زودهنگام و پیشگیری موثر باشد.
  
  
  
  
  

درمان سرطان تخمدان و پیگیری درمان

درمان سرطان تخمدان به مرحله سرطان، نوع سلول‌های سرطانی، و وضعیت کلی سلامت بیمار بستگی دارد.

رویکردهای درمانی معمولاً شامل جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و درمان‌های هدفمند است.

در زیر به تفصیل به این روش‌ها و پیگیری درمان پرداخته می‌شود:

1-     جراحی

• اوفورکتومی و هیسترکتومی: در مراحل اولیه سرطان تخمدان، جراحی معمولاً اولین گزینه درمانی است.
  
  این شامل برداشتن تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ (اوفورکتومی) و در برخی موارد برداشتن رحم (هیسترکتومی) نیز می‌شود.
  
  
  
• جراحی تخلیه: در برخی موارد، ممکن است جراحی برای حذف توده‌های سرطانی در نواحی دیگر شکم و لگن نیز انجام شود.
  
  
  

2-     شیمی‌درمانی

• داروهای شیمی‌درمانی: پس از جراحی، معمولاً شیمی‌درمانی برای کاهش خطر عود سرطان تجویز می‌شود.
  
  این درمان شامل استفاده از داروهای شیمیایی برای کشتن سلول‌های سرطانی است.
  
  شیمی‌درمانی ممکن است به صورت داخل وریدی یا به صورت خوراکی انجام شود.
  
  
  
  
  
• فازهای درمان: بسته به مرحله سرطان، شیمی‌درمانی ممکن است قبل از جراحی (نئوادجوانت) یا بعد از آن (ادجوانت) انجام شود.
  
  
  
  

3-     پرتودرمانی

• پرتودرمانی خارجی: این روش معمولاً برای کنترل علائم در موارد پیشرفته سرطان یا به عنوان درمان مکمل به کار می‌رود.
  
  پرتودرمانی می‌تواند برای کاهش اندازه تومورها یا کنترل عوارض ناشی از سرطان مفید باشد.
  
  
  
  

4-     درمان‌های هدفمند

• داروهای هدفمند: این نوع درمان بر اساس ویژگی‌های خاص تومور، مانند جهش‌های ژنتیکی (مثلاً BRCA1 و BRCA2)، می‌تواند مؤثر باشد.
  
  داروهای مهارکننده PARP یکی از نمونه‌های این درمان‌ها هستند که به‌طور خاص برای بیماران با جهش‌های BRCA موثرند.
  
  
  
  

5-     ایمونوتراپی

• درمان‌های ایمونولوژیک: در حال حاضر، پژوهش‌های زیادی در زمینه درمان‌های ایمونولوژیک برای سرطان تخمدان در حال انجام است.
  
  این درمان‌ها ممکن است به تقویت سیستم ایمنی بدن در مبارزه با سرطان کمک کنند.
  
  
  
  

6-     پیگیری درمان

• معاینات منظم: پس از درمان، بیماران باید تحت نظارت و معاینه‌های منظم قرار گیرند تا هرگونه عود یا عوارض جانبی شناسایی شود.
  
  این معاینات شامل آزمایش خون برای سطح CA-125، سونوگرافی، و معاینات لگنی است.
  
  
  
• توجه به علائم جدید: بیماران باید به هرگونه تغییر در وضعیت سلامت خود توجه داشته باشند و در صورت بروز علائم جدید، بلافاصله به پزشک مراجعه کنند.
  
  
  
• حمایت روانی و اجتماعی: سرطان می‌تواند تأثیر عمیقی بر سلامت روانی بیماران داشته باشد. شرکت در گروه‌های حمایتی یا مشاوره می‌تواند به مدیریت بهتر استرس و اضطراب کمک کند.
  
  
  

7-     تغذیه و سبک زندگی

• تغذیه سالم: رعایت یک رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم به بهبود سلامت عمومی و افزایش کیفیت زندگی بیماران کمک می‌کند.
  
  
• مدیریت عوارض جانبی: درمان سرطان ممکن است عوارض جانبی داشته باشد، از جمله خستگی، حالت تهوع و مشکلات خواب.

مدیریت این عوارض از طریق مشاوره و درمان‌های حمایتی بسیار مهم است.

درمان سرطان تخمدان نیازمند یک رویکرد چندوجهی شامل جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و درمان‌های هدفمند است.

پیگیری درمان از طریق معاینات منظم و توجه به وضعیت سلامت کلی بیمار بسیار حیاتی است.

همکاری نزدیک بین بیمار و تیم درمانی می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و افزایش شانس بقا کمک کند.

پاپ اسمیر و ارتباط آن با سرطان تخمدان

آزمایش پاپ اسمیر معمولاً برای غربالگری سرطان دهانه رحم استفاده می‌شود و قادر به تشخیص سرطان تخمدان نیست.

با این حال، این آزمایش می‌تواند بخشی از معاینات دوره‌ای باشد که برای ارزیابی سلامت عمومی دستگاه تولیدمثل زنان انجام می‌شود.

ناباروری و سرطان تخمدان

ناباروری ممکن است یکی از علائم دیرهنگام سرطان تخمدان باشد.

برخی انواع سرطان تخمدان یا تومورهای خوش‌خیم مرتبط با تخمدان می‌توانند بر تخمک‌گذاری و عملکرد طبیعی تخمدان‌ها تأثیر بگذارند و در نتیجه منجر به مشکلاتی در بارداری شوند. 

 برای اطمینان و ارزیابی دقیق‌تر در صورت بروز علائم مشکوک، مشاوره با یک پزشک متخصص زنان و زایمان یا انکولوژیست ضروری است.

همچنین برای تشخیص سرطان تخمدان لازم است تا آزمایش‌های تشخیصی مرتبط با آن را انجام دهید.

ما در آزمایشگاه تخصصی نیلو تمامی آزمایشات سرطان تخمدان را برای شما عزیزان انجام خواهیم داد.