هیدرونفروز دوران جنینی

هیدرونفروز چیست؟

هیدرونفروز یا "ورم كلیه" به حالتی گفته می شود كه سیستم های جمع كنند مسئول جمع آوری ادرار (لگنچه و كالیس ها) حجیم تر از حد معمول بوده و سبب می شوند كه كلیه ها بزرگتر از حد طبیعی نسبت به سن باشند.

اهمیت هیدرونفروز جنینی چیست؟ 

از آنجایی كه بسیاری از بیماری ها نظیر برگشت ادرار از مثانه به حالب (رفلاكس)، ضایعات انسدادی در مسیر مجرای ادرار، كیست های كلیه، مثانه عصبی (نورژنیك) و ... ایجاد هیدرونفروز زمان جنینی می كنند لذا بررسی دقیق علت هیدرونفروز جنینی بعد از تولد نوزاد جهت پیشگیری از آسیب جدی به كلیه ها و حفظ عمكرد طبیعی آنها بسیار ضروری است.

هیدرونفروز زمان جنینی را چگونه می توان تشخیص داد؟

معمولا هنگام سونوگرافی از مادر باردار در سه ماهه آخر بارداری تشخیص داده شده و پزشك سونوگرافیست متبحر در صورت وجود هیدرونفروز در كلیه های جنین آن را گزارش می كند.

شیوع هیدرونفروز در زمان جنینی چه میزان است؟

به طور كلی میزان شیوع ناهنجاری های جدی در جنین انسان حدود 1% موارد است. 50% این ناهنجاری ها مربوط به سیستم عصبی، 20% مربوط به سیستم ادراری- تناسلی، 15% مربوط به سیستم گوارشی و 8% آن مربوط به سیستم قلبی- ریوی است. پس ناهنجاری های سیستم ادراری- تناسلی دومین گروه از بین ناهنجاری های شایع جنینی می باشند كه هیدرونفروز یك طرفه جنین شایعترین ناهنجاری در این گروه می باشد.

چه بیماری هایی می توانند ایجاد هیدورنفروز جنینی كنند؟

هر گونه انسداد در مسیر مجرای ادرار، میزنای (حالب) و لگنچه كلیه سبب ایجاد هیدرونفروز جنینی می شوند. همچنین برگشت ادرار از مثانه به حالب (رفلاكس)، وجود كیست های كلیه و كلیه های دوگانه (دوبلكس) نیز به می توانند سبب هیدرونفروز زمان جنینی باشند. 

علائم همراه هیدورنفروز زمان جنینی در مادر باردار چیست؟ 

همان طور كه می دانید 90% حجم مایع داخل رحمی (مایع آمنیوتیك) حاصل از ادرار جنین است. جنین در هفته 11 حاملگی قادر به تولید ادرار می باشد. لذا كاهش در حجم مایع آمنیوتیك كه توسط سونوگرافی تشخیص داده می شود بسیار با اهمیت بوده و حاكی از اختلال در عملكرد هر دو كلیه جنین و یا انسداد در مسیر خروجی مثانه می باشد.

اهمیت دفع ادرار به موقع در نوزاد متولد شده چیست؟


اكثر نوزادان در طی 24 ساعت اول بعد از تولد ادرار می كنند. عدم دفع ادرار بعد از 24 تا 48 ساعت احتمال مشكل در سیستم ادراری را مطرح خواهد كرد و نیازمند پیگیری جدی است.
 
پیگیری بعد از تولد نوزادان با سابقه هیدرونفروز جنینی چیست؟

در اكثر موارد معاینه نوزاد طبیعی است اما ممكن است توده ای در ناحیه پهلو و یا بالای مثانه لمس شود كه احتمال ضایعات انسدادی را مطرح می كند. در تمام نوزادان با سابقه هیدرونفروز زمان جنینی سونوگرافی باید در روز 7-3 بعد از تولد توسط سونوگرافیست با تجربه انجام شود. حتی اگر نتیجه سونوگرافی بعد از تولد طبیعی باشد، جهت بررسی برگشت از مثانه به حالب، ضایعات انسدادی در مسیر مجرای خروجی ادرار، مثانه عصبی و ... رادیوگرافی مخصوص (VCUG) ضروری است. اگر نتیجه VCUG طبیعی باشد، احتمال ضایعات انسدادی در قسمت های بالاتر سیستم ادراری وجود دارد كه جهت تشخیص این موارد اسكن ایزوتوپ از كلیه ها ( MAG3 یا DTPA) باید انجام شود.

آیا نوزاد متولد شده با سابقه هیدرونفروز طبیعی نیاز به مصرف دارو دارد؟

تمام نوزادانی كه سابقه هیدرونفروز جنینی یا هیدرونفروز نوزادی را دارند تا هنگام بررسی تشخیصی كامل و تعیین تكلیف قطعی باید از آنتی بیوتیك جهت پیشگیری از عفونت های ادراری استفاده كنند. آنتی بیوتیك آموكسی سیلین در دو ماه اول عمر مناسب است.


آیا انجام ختنه در نوزادان پسر با سابقه هیدورنفروز جنینی و یا نوزادی ضروری است؟

در تمام پسران مبتلا به ناهنجاری های سیستم ادرارینظیر هیدرونفروز، انجام هر چه زودتر ختنه ضروری است چرا كه ریسك عفونت های ادراری را شدیدا كاهش می دهد.

آیا نوزادان با سابقه هیدرونفروز جنینی یا نوزادی نیاز به عمل جراحی دارند؟

 
انجام عمل جراحی بستگی به نوع و شدت ضایعه در رادیوگرافی های انجام شده نوزاد دارد كه توسط پزشك متخصص كلیه (نفرولوژیست) و یا پزشك متخصص مجاری ادرار (اورولوژیست) تشیخص داده می شود. در صورت وجود ناهنجاری های غیر انسدادی و موارد خفیف باید نوزاد تحت پیگری های مكرر قرار گیرد.

نوزاد با سابقه هیدرونفروز جنینی تا چه زمانی نیاز به پیگری دارد؟


هنگامی كه نوزاد نیاز به عمل جراحی نداشته باشد باید با انجام سونوگرافی های مكرر و اسكن كلیه تحت پیگیری قرار گیرد. بررسی میزان عملكرد كلیه (اندازه گیری كراتنین خون)، كنترل فشار خون، وضعیت رشد جسمی كودك و آزمایش های مكرر ادراری از نظر بررسی عفونت ادراری از فاكتورهای مهم در پی گیری كودكان است.

منبع: دكتر فاطمه قانع، استادیار نفرولوژی، دانشگاه علوم پزشكی مشهد

پرسش و پاسخ